>>HOME  >>กระบวนการ  
  บทบาทชายหญิง

 
  ขอบเขตและความหมาย

    Gender หมายถึง เพศทางสังคมหรือเพศที่ถูกกำหนดโดยเงื่อนไขทางสังคมหรือวัฒนธรรมให้แสดงบทบาทหญิงหรืบทบาทชาย ดังนั้นเพศที่ถูกกำหนดโดยสังคมจึงอาจเปลี่ยนแปลงได้ในแต่ละสังคม ตามสภาวการณ์ และเงื่อนไขของสังคมที่เปลี่ยนไป เช่นผู้หญิงอาจต้องรับภาระต่างๆที่เคยเป็นของผู้ชาย และผู้ชายอาจจะต้องรับบทบาทการดูแลบ้านเรือนเลี้ยงดูบุตรซึ่งเคยเป็นหน้าที่ของผู้หญิง
      ซึ่งต่างกับSex ซึ่งหมายถึง เพศทางสรีระที่เป็นไปโดยธรรมชาติ เปลี่ยนแปลงไม่ได้ เช่นบุคคลเกิดมาเป็นเพศหญิงหรือเป็นชายมีบุคลิกภาพที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน และมีหน้าที่ให้กำเนิดสืบทอดเผ่าพันธุ์ก็แตกต่างกัน กล่าวคือ มนุษย์เพศหญิงเท่านั้นที่สามารถตั้งครรภ์และคลอดบุตรได้ ขณะที่มนุษย์เพศชายมีส่วนในการให้กำเนิดโดยเป็นผู้ผลิตตัวอสุจิที่จะมาผสมกับไข่ของเพศหญิงในการก่อกำเนิดทารก
 
 
ในภาษาไทยคำที่ใช้แทน Gender ได้แก่ ความเป็นหญิงชาย ความเป็นหญิง/ความเป็นชาย เพศภาวะ เพศสภาวะ
 
        บทบาทหญิงชายหรือบทบาทเพศ (Gender Roles) นอกจากจะเปลี่ยนแปรขึ้นกับสังคมและวัฒนธรรมสิ่งแวดล้อมอันได้แก่ สถานะของบุคคลในสังคม การศึกษา วัฒนธรรมท้องถิ่น เป็นต้น ยังผันแปรไปตามช่วงชีวิตหรือตามวัยของแต่ละบุคคลด้วย ดังนั้น หากเข้าใจลักษณะความผันแปรดังกล่าว ก็จะเห็นภาพที่แท้จริงของบทบาทความเป็นหญิงชายได้ชัดเจน
กล่าวโดยสรุป บทบาทที่กำหนดโดยสังคมเป็นตัวกำหนดสำคัญในการที่ผู้หญิงหรือผู้ชายจะแสดงออกอย่างไรในสังคมที่สามารถปรับเปลี่ยนได้
 
     
 

ศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับความเป็นหญิงชาย

Gender Equality
การที่หญิงและชายมีความเท่าเทียมกันในสังคม โดยที่เงื่อนไขทางสังคมจะเอื้อต่อการมีและการใช้สิทธิความเป็นมนุษย์ที่เท่าเทียมกันทั้งสองเพศ รวมถึงการเอื้อต่อการมีส่วนร่วมในการสร้างประโยชน์ทั้งในด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองที่ไม่แตกต่างกัน กล่าวโดยสรุป Gender Equality ก็คือการปรับความคิดในการพัฒนาหรือในการทำงานโดยนำความต้องการและมุมมองของทั้งหญิงและชายอย่างเท่าเทียมมาเป็นกรอบความคิด โดยมีหลักความเสมอภาคระหว่างผู้หญิงและผู้ชายเป็นเป้าหมาย

Gender Equity
การที่ผู้หญิงและผู้ชายแม้มีเพศที่ต่างกัน ก็ได้รับความเป็นธรรมและความยุติธรรมในการเข้าถึงบริการและการใช้ทรัพยากรตามความต้องการและการสนองตอบ ทั้งในด้านครอบครัว ชุมชน และในระดับประเทศ กล่าวโดยสรุป Gender Equity เน้นด้านคุณภาพของความเป็นธรรม ความยุติธรรม และสิทธิพึงได้ที่จะได้รับไม่ว่าบุคคลนั้นจะเป็นผู้หญิงหรือผู้ชาย

Gender Sensitivity
การเข้าใจและการตระหนักที่จะยอมรับในความแตกต่างทางสังคมของหญิงชาย ที่นำไปสู่ความไม่เท่าทียม รวมถึงการมีส่วนร่วมในบริการด้านเศรษฐกิจและสังคม

Mainstreaming Gender
การสร้างกระแสความเสมอภาคระหว่างหญิงชาย การเปิดโอกาสให้หญิงชายเข้าสู่กระบวนการพัฒนา โดยเน้นปรับความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างหญิงชายในการใช้ทรัพยากร การควบคุม การตัดสินใจและการได้รับประโยชน์ โดยคำนึงถึงความเสมอภาคในโอกาสและความเท่าเทียมกันในการรับผลประโยชน์ เป็นแนวทางที่เอื้อให้ผู้หญิงมีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนของโครงการโดยพิจารณาถึงข้อแตกต่างและความไม่เท่าเทียมระหว่างหญิงและชาย
Sexuality ความเป็นเพศของตนเองและของเพศตรงข้าม ได้แก่ ความแตกต่างทางสรีระของหญิงชาย อารมณ์ ความรู้สึก การแสดงออก ความเชื่อ ทัศนคติที่หญิงชายมีต่อเพศของตนเองและเพศตรงข้าม ซึ่งหล่อหลอมให้หญิงชายรับรู้ถึงบทบาทที่สังคมกำหนดไว้ให้ ตามที่ถูกขัดเกลาในส่วนที่เกี่ยวกับความเป็นเพศนั้นๆ
                                                              **จากหนังสือบทบาทหญิงชายกับงานอนามัยการเจริญพันธุ์  กรมอนามันกระทรวงสาธารณสุข